İçeriğe geç
16 Kasım 2026 Pazartesi
Son Dakika
Türkiye denizlerindeki canlılar: Karadeniz'den Akdeniz'e dört farklı dünyaDenizanası nedir? Biyolojisi, Türkiye'deki türleri ve sokmasında ne yapılmalıAhtapot neden bu kadar zeki? Üç kalp, mavi kan ve düşünen kollarKöpekbalıkları tehlikeli mi? Köpekbalıkları hakkında doğru bilinen 6 yanlışBalina balık mı memeli mi? Balinaları balıklardan ayıran 7 özellikDerin deniz canlıları: Biyolüminesans ve karanlıkta hayatta kalmanın yollarıPlankton nedir? Fitoplankton ile zooplankton farkı ve okyanustaki rolüDeniz suyu neden tuzlu? Tuzun kaynağı ve denizler arasındaki tuzluluk farkıOkyanusun derinlik bölgeleri: Güneşli yüzeyden hadal çukurlara 5 katmanOkyanuslar ve deniz canlıları rehberi: Kıyıdan en derin çukura deniz yaşamıTürkiye denizlerindeki canlılar: Karadeniz'den Akdeniz'e dört farklı dünyaDenizanası nedir? Biyolojisi, Türkiye'deki türleri ve sokmasında ne yapılmalıAhtapot neden bu kadar zeki? Üç kalp, mavi kan ve düşünen kollarKöpekbalıkları tehlikeli mi? Köpekbalıkları hakkında doğru bilinen 6 yanlışBalina balık mı memeli mi? Balinaları balıklardan ayıran 7 özellikDerin deniz canlıları: Biyolüminesans ve karanlıkta hayatta kalmanın yollarıPlankton nedir? Fitoplankton ile zooplankton farkı ve okyanustaki rolüDeniz suyu neden tuzlu? Tuzun kaynağı ve denizler arasındaki tuzluluk farkıOkyanusun derinlik bölgeleri: Güneşli yüzeyden hadal çukurlara 5 katmanOkyanuslar ve deniz canlıları rehberi: Kıyıdan en derin çukura deniz yaşamı

Türkiye denizlerindeki canlılar: Karadeniz'den Akdeniz'e dört farklı dünya

Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz birbirinden çok farklı koşullara ve canlılara sahip. Dört denizin özelliklerini, tanınmış sakinlerini ve koruma altındaki türleri karşılaştırmalı olarak anlatıyoruz.

HMHaber Merkezi
Giriş:
Kaynak: Yazar TV0 okunma0 yorum7 dk okuma
Paylaş
Türkiye denizlerindeki canlılar: Karadeniz'den Akdeniz'e dört farklı dünya
Türkiye denizlerindeki canlılar: Karadeniz'den Akdeniz'e dört farklı dünya Fotoğraf: Yazar TV

Sesli Dinle

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz birbirinden çok farklı koşullara ve canlılara sahip. Dört denizin özelliklerini, tanınmış sakinlerini ve koruma altındaki türleri karşılaştırmalı olarak anlatıyoruz.

Türkiye'yi çevreleyen dört deniz, aynı ülkenin kıyılarında olmalarına rağmen birbirinden çok farklı ekosistemlerdir. Karadeniz az tuzlu ve derin katmanları oksijensiz bir denizdir; Marmara iki katlı bir yapıya sahiptir; Ege adaları ve berrak sularıyla zengin bir kıyı yaşamı barındırır; Akdeniz ise en sıcak ve en tuzlu denizimizdir. Okyanusların ve deniz canlılarının genel tablosunu okyanus yaşamına genel bakış sunan rehberimizde çizdik; bu yazı, gözümüzü kendi kıyılarımıza çeviriyor.

Dört deniz bir bakışta

DenizBelirleyici özellikTanınmış canlılar
KaradenizAz tuzlu yüzey; derin katmanlar oksijensizHamsi, istavrit, kalkan, mezgit, üç yunus türü
Marmara DeniziÜstte az tuzlu, altta tuzlu iki katlı yapıLüfer, palamut, uskumru gibi göçmen balıklar
Ege DeniziAdalar, girintili kıyılar, berrak suAhtapot, orfoz, süngerler, Akdeniz foku
AkdenizEn sıcak ve en tuzlu; Kızıldeniz kökenli türlerin etkisiDeniz kaplumbağaları, deniz çayırları, yabancı kökenli türler

Karadeniz: Oksijensiz derinlikler

Karadeniz, dünyadaki en büyük oksijensiz deniz kütlelerinden biridir. Büyük nehirlerden gelen tatlı su yüzeyde hafif ve az tuzlu bir tabaka oluşturur; altında kalan tuzlu ve ağır su yüzeyle yeterince karışmadığı için oksijen derinlere ulaşamaz. Yaklaşık 150–200 metrenin altındaki sularda oksijen yok denecek kadar azdır ve hidrojen sülfür birikir. Bu yüzden Karadeniz'deki canlı yaşamı büyük ölçüde üst katmanlarda yoğunlaşır.

Bu koşullara rağmen Karadeniz verimli bir denizdir: Hamsi, Türkiye balıkçılığının simgesi hâline gelmiş bir türdür. Karadeniz'de afalina, tırtak ve mutur olmak üzere üç yunus türü yaşar. Oksijensiz derinliklerin ilginç bir sonucu da batıkların burada olağanüstü iyi korunabilmesidir; çünkü ahşabı yiyen canlılar bu ortamda yaşayamaz. Tuzluluk farkının nedenlerini denizlerin tuz oranlarını karşılaştırdığımız ve tuzun kaynağını anlattığımız yazıda açıkladık.

Marmara: İki denizin buluşma noktası

Marmara Denizi, İstanbul ve Çanakkale boğazlarıyla Karadeniz ile Ege'yi birbirine bağlar. Yüzeyde Karadeniz'den gelen az tuzlu su, dipte ise Akdeniz kökenli tuzlu su bulunur. Bu iki katman arasındaki geçiş bölgesi, suyun dikey karışmasını sınırlar.

Marmara, göçmen balıkların koridorudur. Lüfer, palamut ve uskumru gibi türler mevsimlere göre Karadeniz ile Ege arasında göç eder; boğazlar bu göçün en kritik geçitleridir. Marmara aynı zamanda kirlilik baskısının en yoğun hissedildiği denizimizdir; 2021'de yaşanan müsilaj olayı bu baskının görünür bir sonucuydu. Bu olayın arkasındaki plankton biyolojisini deniz salyası ve plankton patlamalarını anlattığımız yazıda ele aldık.

Ege: Adaların ve kayalıkların denizi

Girintili çıkıntılı kıyıları ve sayısız adasıyla Ege, kayalık habitatlarda yaşayan canlılar için zengin bir ortam sunar. Ahtapotlar, orfozlar, süngerler ve deniz yıldızları bu kayalıkların tanıdık sakinleridir. Ahtapotun zekâsını ve kamuflaj yeteneğini ahtapotun şaşırtıcı biyolojisini anlattığımız yazıda inceledik.

Akdeniz foku

Dünyanın nesli en çok tehlike altındaki deniz memelilerinden biri olan Akdeniz foku, Ege ve Akdeniz kıyılarındaki ulaşılması zor deniz mağaralarında yaşar. Kıyı yapılaşması, rahatsız edilme ve balıkçılık ağlarına takılma bu türü tehdit eden başlıca etkenlerdir. Akdeniz foku ve diğer türler için Türkiye'de nesli tehlike altındaki hayvanları anlattığımız yazıya bakabilirsiniz.

Akdeniz: Sıcak, tuzlu ve değişen bir deniz

Akdeniz'in Türkiye kıyıları, deniz kaplumbağalarının önemli yuvalama alanlarına ev sahipliği yapar. İribaş deniz kaplumbağası (Caretta caretta) Dalyan, Patara ve Belek gibi kumsallarda, yeşil deniz kaplumbağası ise ağırlıklı olarak Doğu Akdeniz'deki kumsallarda yuva yapar. Yaz aylarında bu kumsallarda geceleri ışık kullanımı ve kumsala araç girişi gibi konularda uygulanan kurallar, yavruların denize ulaşabilmesi için hayati önemdedir.

Akdeniz'in bir diğer önemli canlısı, bir bitki olan deniz çayırıdır (Posidonia oceanica). Deniz tabanında geniş çayırlar oluşturan bu tür, pek çok canlıya üreme ve barınma alanı sağlar, suyu berraklaştırır ve kıyıyı erozyona karşı korur; büyümesi çok yavaş olduğu için tahrip edilen alanlar uzun sürede yenilenir.

Süveyş'ten gelenler

Süveyş Kanalı'nın açılmasından bu yana Kızıldeniz kökenli pek çok tür Doğu Akdeniz'e yerleşmiştir. Bunların bazıları ekosisteme ve insan sağlığına zarar verebilir. Örneğin gümüş balon balığı güçlü bir toksin taşır ve kesinlikle tüketilmemelidir; resmî kurumlar bu konuda düzenli uyarı yapmaktadır. Aslan balığının dikenleri de zehirlidir ve dokunulmamalıdır. Bu tür yabancı türlerin genel etkilerini istilacı türlerin yerli doğaya zararlarını ele aldığımız yazıda anlatmıştık.

Kıyılarımızı korumak için neler yapılabilir?

  • Av yasağı dönemlerine ve asgari av boylarına uyun; küçük boy balık almayın. Güncel kuralları Tarım ve Orman Bakanlığı'nın resmî duyurularından takip edin.
  • Deniz kaplumbağası yuvalama kumsallarında gece ışık kullanmayın, yuvaları işaretleyen kafeslere dokunmayın.
  • Tekneyle gezerken deniz çayırlarının üzerine çapa atmayın.
  • Akdeniz foku gördüğünüzde yaklaşmayın, mağaralara girmeyin; gözleminizi ilgili kurumlara bildirin.
  • Tanımadığınız ya da balon balığına benzeyen bir balığı kesinlikle tüketmeyin.

Sık sorulan sorular

Türkiye'nin en tuzlu denizi hangisi?

Akdeniz. En az tuzlu olanı ise Karadeniz'dir.

Karadeniz'de köpekbalığı var mı?

Evet, camgöz gibi küçük köpekbalığı türleri bulunur; insanlar için tehlikeli değildir. Köpekbalıkları hakkında yaygın yanlışları köpekbalığı mitlerini ele aldığımız yazıda düzelttik.

Karadeniz neden oksijensiz?

Az tuzlu yüzey suyu ile tuzlu derin su birbirine karışmadığı için oksijen derin katmanlara ulaşamaz.

Denizanası nedir? Biyolojisi, Türkiye'deki türleri ve sokmasında ne yapılmalıİlgili HaberDenizanası nedir? Biyolojisi, Türkiye'deki türleri ve sokmasında ne yapılmalı
Paylaş

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

HM
Haber Merkezi · Editör

Yazar TV, 2018 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.

İlgili Haberler

Yorumlar (0)

Kalan: 500 karakter

Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.

Bunlar da İlginizi Çekebilir