Deniz suyu neden tuzlu? Tuzun kaynağı ve denizler arasındaki tuzluluk farkı
Deniz suyunun her litresinde ortalama 35 gram kadar çözünmüş tuz bulunur. Bu tuzun nereden geldiğini, neden yalnızca denizlerin tuzlu olduğunu ve Karadeniz ile Akdeniz'in neden farklı olduğunu anlatıyoruz.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
Deniz suyunun her litresinde ortalama 35 gram kadar çözünmüş tuz bulunur. Bu tuzun nereden geldiğini, neden yalnızca denizlerin tuzlu olduğunu ve Karadeniz ile Akdeniz'in neden farklı olduğunu anlatıyoruz.
Deniz suyu tuzludur, çünkü yağmur suları milyonlarca yıl boyunca karadaki kayaları aşındırıp içlerindeki mineralleri nehirler aracılığıyla denizlere taşımış, deniz tabanındaki volkanik etkinlik de bu birikime katkıda bulunmuştur. Su buharlaşıp yeniden yağmur olarak döndüğünde tuz geride kalır; böylece denizlerde zamanla yüksek bir tuz yoğunluğu oluşmuştur. Okyanus suyunun bir litresinde ortalama yaklaşık 35 gram çözünmüş tuz bulunur. Denizlerin genel yapısını okyanuslar ve deniz canlılarını anlattığımız kapsamlı rehberde bulabilirsiniz.
Tuz nereden geliyor? Adım adım döngü
- Yağmur hafif asidiktir: Havadaki karbondioksitin bir kısmı yağmur suyunda çözünür ve suyu çok hafif asidik yapar.
- Kayalar aşınır: Bu su, kayaların yüzeyini zamanla çözerek sodyum, kalsiyum, magnezyum ve potasyum gibi iyonları serbest bırakır.
- Nehirler taşır: Çözünmüş iyonlar nehirlerle denizlere ulaşır. Nehir suyu bize tatlı gelir, çünkü bu iyonların miktarı çok düşüktür.
- Deniz tabanı katkı yapar: Okyanus tabanındaki hidrotermal bacalar ve volkanik etkinlik, klor gibi bazı bileşenleri suya katar.
- Buharlaşma tuzu bırakır: Güneşle ısınan su buharlaşır; buhar saf sudur, tuz ise denizde kalır.
- Denge kurulur: Milyonlarca yıl içinde denize giren tuz ile çökelerek tabana geçen tuz arasında kabaca bir denge oluşmuştur.
Tuzun bileşimi
Deniz suyundaki çözünmüş maddelerin büyük kısmını klorür ve sodyum iyonları oluşturur; yani sofra tuzunun bileşenleri. Geri kalanını magnezyum, sülfat, kalsiyum ve potasyum gibi iyonlar tamamlar. Bu iyonların birbirine oranı dünyanın her yerindeki okyanuslarda şaşırtıcı derecede benzerdir; değişen esas olarak toplam tuz miktarıdır.
Neden bütün denizler aynı tuzlulukta değil?
Bir denizin tuzluluğu, kazandığı tatlı su ile kaybettiği su arasındaki dengeye bağlıdır. Sıcak, kapalı ve az yağış alan denizlerde buharlaşma yüksek olduğu için tuzluluk artar. Bol nehir suyu alan, serin ve görece kapalı denizlerde ise tuzluluk düşer.
| Su kütlesi | Yüzey tuzluluğu (yaklaşık, binde) | Neden? |
|---|---|---|
| Açık okyanus ortalaması | 35 | Küresel ortalama |
| Kızıldeniz | 40 civarı | Sıcak, kurak, buharlaşma yüksek |
| Akdeniz | 38–39 civarı | Buharlaşma, nehirlerden gelen sudan fazla |
| Marmara Denizi (yüzey) | 20'ler civarı | Karadeniz'den gelen az tuzlu su yüzeyde akar |
| Karadeniz (yüzey) | 17–18 civarı | Tuna, Dinyeper, Don gibi büyük nehirlerden bol tatlı su alır |
| Baltık Denizi | Birkaç ile on arası | Soğuk, kapalı ve çok sayıda nehir besliyor |
Değerler mevsime, yere ve derinliğe göre değişir; tablo, denizler arasındaki farkı göstermek için yaklaşık rakamlar verir.
İstanbul Boğazı'ndaki iki katlı akıntı
Karadeniz ile Akdeniz arasındaki tuzluluk farkının en ilginç sonucu İstanbul Boğazı'nda görülür. Az tuzlu ve daha hafif olan Karadeniz suyu yüzeyden Marmara'ya doğru akarken, daha tuzlu ve ağır olan Akdeniz kökenli su dipten ters yönde Karadeniz'e doğru ilerler. Bu iki katlı akıntı, Marmara Denizi'nin de katmanlı bir yapıya sahip olmasına yol açar. Türkiye denizlerinin canlı yaşamına bu farkın nasıl yansıdığını Türkiye denizlerindeki canlıları anlattığımız yazıda ele aldık.
Tuzluluk okyanusu nasıl etkiler?
Yoğunluk ve akıntılar
Tuzlu su, tatlı sudan daha yoğundur; soğuk su da sıcak sudan daha yoğundur. Kutup bölgelerinde deniz suyu donarken tuzun büyük kısmı buzun dışında kalır ve çevredeki su hem soğuk hem tuzlu hâle gelerek dibe çöker. Bu çökme, okyanus akıntılarını harekete geçiren küresel bir dolaşımın parçasıdır. Okyanusun dikey yapısını derinlik bölgelerini anlattığımız yazıda ayrıntılı ele aldık.
Donma noktası
Tuz, suyun donma noktasını düşürür. Ortalama tuzluluktaki deniz suyu yaklaşık eksi 1,9 santigrat derecede donar. Kışın yollara tuz serpilmesinin mantığı da aynıdır.
Canlılar için tuz
Deniz canlıları, vücutlarındaki tuz ve su dengesini korumak için çeşitli yöntemler geliştirmiştir. Bazı deniz balıkları sürekli su içip fazla tuzu solungaçlarından atar; deniz kuşlarının bir kısmı ise burunlarının yakınındaki özel bezlerle tuzu dışarı verir.
Tuzluluk nasıl ölçülür?
Günümüzde tuzluluk çoğunlukla suyun elektrik iletkenliği ölçülerek hesaplanır; tuzlu su elektriği daha iyi iletir. Araştırma gemileri, şamandıralar ve uydular, okyanus yüzeyinin tuzluluğunu sürekli izleyerek iklim ve akıntı modelleri için veri sağlar.
Deniz suyu içilir mi?
Hayır. Deniz suyunun tuzluluğu, insan böbreklerinin idrarla atabileceği tuz yoğunluğundan yüksektir. Deniz suyu içmek vücudun fazla tuzu atmak için daha fazla su kaybetmesine yol açar ve susuzluğu artırır. Deniz suyunun içme suyuna dönüştürülmesi ancak arıtma tesislerinde, tuzu ayıran özel yöntemlerle mümkündür.
Son olarak: Bütün tuzlu göller deniz değildir. Tuz Gölü ya da Lut Gölü gibi denize çıkışı olmayan göllerde de buharlaşma tuzu biriktirir; bu tür göllerin tuzluluğu okyanuslardan çok daha yüksek olabilir.
Sık sorulan sorular
Okyanuslar giderek daha mı tuzlu oluyor?
Jeolojik zaman ölçeğinde okyanusların tuzluluğu kabaca dengededir; ancak iklim değişikliği bazı bölgelerde yağış ve buharlaşmayı değiştirerek bölgesel tuzlulukta farklar yaratabilir.
Nehirler neden tuzlu değil?
Nehirler de çözünmüş mineral taşır, ancak suyu sürekli yenilendiği için bu mineraller birikmez. Tuz, suyun buharlaşarak ayrıldığı yerlerde, yani deniz ve kapalı göllerde birikir.
Hangi deniz en tuzlu?
Açık denizler arasında Kızıldeniz en tuzlulardan biridir. Denize bağlantısı olmayan kapalı göller ise çok daha tuzlu olabilir.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.
Yazar TV, 2018 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler
Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.






