Türkiye'de nesli tehlike altındaki hayvanlar: Akdeniz fokundan kelaynağa

Akdeniz foku, kelaynak, deniz kaplumbağası caretta caretta, küçük akbaba ve dikkuyruk ördek Türkiye'de yaşayan ve uluslararası listelerde tehdit altında görülen türler arasında.

Türkiye, üç kıtanın kesişimindeki konumu ve farklı iklim bölgeleri sayesinde zengin bir yaban hayatına sahiptir; ancak bu türlerin bir kısmı nesli tehlike altında sayılır. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği'nin (IUCN) Kırmızı Listesi'ne göre Türkiye'de yaşayan türler arasında Akdeniz foku, kelaynak, küçük akbaba, dikkuyruk ördek ve deniz kaplumbağası caretta caretta tehdit altındaki kategorilerde yer alır. Aşağıdaki statüler küresel değerlendirmelerdir ve yeni değerlendirmelerle değişebilir.

IUCN Kırmızı Liste kategorileri ne anlama gelir?

IUCN türleri risk düzeyine göre sınıflandırır. Tehdit altındaki üç kategori, riskin azdan çoğa doğru Hassas (VU), Tehlikede (EN) ve Kritik Tehlikede (CR) şeklindedir. Bunların bir altında Tehdide Yakın (NT) kategorisi bulunur.

Akdeniz foku neden bu kadar az?

Akdeniz foku, dünyanın en nadir fok türlerinden biridir. IUCN'nin 2023 değerlendirmesinde küresel olarak "Tehlikede" kategorisinden "Hassas" kategorisine alındı; bu iyileşme koruma çalışmalarının sonucu olarak görülüyor. Aynı değerlendirmede olgun birey sayısı birkaç yüz düzeyinde tahmin ediliyor. Fokların en büyük sorunları kıyı yapılaşması nedeniyle doğum yaptıkları deniz mağaralarının bozulması, balıkçı ağlarına takılma ve kasıtlı öldürmedir. Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyıları, türün önemli yaşam alanları arasındadır.

Kelaynak Birecik'te nasıl hayatta kaldı?

Kelaynak, bir dönem Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Avrupa'nın bazı bölgelerinde yaşayan bir ibis türüdür. Türkiye'deki doğal göçmen koloni 20. yüzyılda büyük ölçüde tarım ilaçları ve yaşam alanı kaybı nedeniyle çöktü. Şanlıurfa'nın Birecik ilçesinde kurulan üretim istasyonu ve yarı yaban koloni, türün Türkiye'de yaşamaya devam etmesini sağladı. IUCN, Fas'taki doğal popülasyondaki artış ve koruma programlarının katkısıyla türü 2018'de "Kritik Tehlikede" kategorisinden "Tehlikede" kategorisine aldı.

Caretta caretta'yı en çok ne tehdit ediyor?

Caretta caretta, Türkiye'nin Akdeniz kıyısındaki kumsallara yumurta bırakır. Dişiler gece kıyıya çıkıp kuma yuva kazar; yaklaşık iki ay sonra çıkan yavrular denize doğru ilerlerken Ay ve ufuk ışığını takip eder. Kumsallardaki yapay ışıklar yavruları yanlış yöne çekebilir. Yuvaların üzerine şezlong ve şemsiye kurulması, motorlu araçların kumsala girmesi ve denizde ağlara takılma diğer önemli tehditlerdir.

Leş yiyiciler ve sulak alan kuşları neden risk altında?

Küçük akbaba, göç yolları boyunca zehirlenme, elektrik hatlarına çarpma ve yasa dışı avlanma gibi tehlikelerle karşılaşır. Leşleri temizleyerek hastalıkların yayılmasını sınırlayan akbabaların kaybı, ekosistem için ciddi bir boşluk yaratır. Dikkuyruk ördek ise sulak alanların kurumasına ve kirlenmesine karşı son derece hassastır. Burdur Gölü gibi göller, bu türün kışlama alanları arasında öne çıkar.

Sıkça sorulan sorular

IUCN statüsü ile ulusal koruma statüsü aynı mı?

Hayır. IUCN küresel ya da bölgesel risk değerlendirmesi yapar; avlanma yasakları ve koruma alanları ise ülkelerin kendi mevzuatıyla belirlenir.

Caretta yuvasının yakınında ne yapılmamalı?

Geceleri kumsala ışık tutulmamalı, işaretli yuvalara dokunulmamalı ve yavruların denize ulaşmasına müdahale edilmemelidir.

Akdeniz foku görülürse ne yapılmalı?

Hayvana yaklaşmadan, beslemeye çalışmadan uzaktan izlemek ve gözlemi bölgedeki koruma kuruluşlarına bildirmek önerilir.

İlgili HaberTropikal yağmur ormanları: Kat kat yükselen yaşamın sırları