İçeriğe geç
16 Kasım 2026 Pazartesi
Son Dakika
Türkiye denizlerindeki canlılar: Karadeniz'den Akdeniz'e dört farklı dünyaDenizanası nedir? Biyolojisi, Türkiye'deki türleri ve sokmasında ne yapılmalıAhtapot neden bu kadar zeki? Üç kalp, mavi kan ve düşünen kollarKöpekbalıkları tehlikeli mi? Köpekbalıkları hakkında doğru bilinen 6 yanlışBalina balık mı memeli mi? Balinaları balıklardan ayıran 7 özellikDerin deniz canlıları: Biyolüminesans ve karanlıkta hayatta kalmanın yollarıPlankton nedir? Fitoplankton ile zooplankton farkı ve okyanustaki rolüDeniz suyu neden tuzlu? Tuzun kaynağı ve denizler arasındaki tuzluluk farkıOkyanusun derinlik bölgeleri: Güneşli yüzeyden hadal çukurlara 5 katmanOkyanuslar ve deniz canlıları rehberi: Kıyıdan en derin çukura deniz yaşamıTürkiye denizlerindeki canlılar: Karadeniz'den Akdeniz'e dört farklı dünyaDenizanası nedir? Biyolojisi, Türkiye'deki türleri ve sokmasında ne yapılmalıAhtapot neden bu kadar zeki? Üç kalp, mavi kan ve düşünen kollarKöpekbalıkları tehlikeli mi? Köpekbalıkları hakkında doğru bilinen 6 yanlışBalina balık mı memeli mi? Balinaları balıklardan ayıran 7 özellikDerin deniz canlıları: Biyolüminesans ve karanlıkta hayatta kalmanın yollarıPlankton nedir? Fitoplankton ile zooplankton farkı ve okyanustaki rolüDeniz suyu neden tuzlu? Tuzun kaynağı ve denizler arasındaki tuzluluk farkıOkyanusun derinlik bölgeleri: Güneşli yüzeyden hadal çukurlara 5 katmanOkyanuslar ve deniz canlıları rehberi: Kıyıdan en derin çukura deniz yaşamı

Muhsin Ertuğrul ve tiyatrocular dönemi: Türk sinemasının ilk yirmi yılı

1922–1939 arasında Türk sinemasında film çeken neredeyse tek isim Muhsin Ertuğrul'du. Tiyatrocular döneminin özelliklerini, ilk sesli filmi ve bu yirmi yılın sinemamıza bıraktığı mirası anlatıyoruz.

HMHaber Merkezi
Giriş: · Güncelleme:
Kaynak: Yazar TV0 okunma0 yorum8 dk okuma
Paylaş
Muhsin Ertuğrul ve tiyatrocular dönemi: Türk sinemasının ilk yirmi yılı
Muhsin Ertuğrul ve tiyatrocular dönemi: Türk sinemasının ilk yirmi yılı Fotoğraf: Yazar TV

Sesli Dinle

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

1922–1939 arasında Türk sinemasında film çeken neredeyse tek isim Muhsin Ertuğrul'du. Tiyatrocular döneminin özelliklerini, ilk sesli filmi ve bu yirmi yılın sinemamıza bıraktığı mirası anlatıyoruz.

"Tiyatrocular dönemi", Türk sinemasında yaklaşık 1922'den 1939'a kadar süren ve film üretiminin neredeyse tamamının tiyatro yönetmeni Muhsin Ertuğrul ile sahne oyuncularının elinde olduğu yılları anlatan addır. Bu dönemin filmlerinde oyunculuk sahne gibi abartılı, kamera çoğunlukla sabit, hikâyeler sıklıkla tiyatro oyunlarından ya da yabancı filmlerden uyarlamadır. Dönemin genel tarih içindeki yerini Türk sineması rehberimizde gösterdik.

Neden "tiyatrocular" deniyor?

Dönem adlandırması sinema yazarı Nijat Özön'e aittir. Özön, bu yılları sinemanın kendi dilini henüz bulamadığı, tiyatronun kurallarıyla yürüdüğü bir aşama olarak tanımlar. Gerekçeleri şöyle özetlenebilir:

  • Yönetmen, oyuncular ve senaristler büyük ölçüde Darülbedayi (bugünkü İstanbul Şehir Tiyatroları'nın kökeni) çevresinden geliyordu.
  • Oyunculuk, salonun en arka sırasına ulaşmak için tasarlanmış sahne oyunculuğuydu; yakın çekimde abartılı görünüyordu.
  • Kamera çoğu zaman sabit kalıyor, sahneler tiyatro dekoru gibi tek açıdan çekiliyordu.
  • Konular sık sık sahne oyunlarından, operetlerden ya da yabancı filmlerden alınıyordu.

Bu tablo, dönemin filmlerinin değersiz olduğu anlamına gelmez. Ertuğrul, son derece kısıtlı imkânlarla sürekli film üretebilen tek isimdi ve sonraki kuşak teknisyenlerin pek çoğu onun setlerinde yetişti.

Muhsin Ertuğrul kimdir?

Muhsin Ertuğrul (1892–1979), Türk tiyatrosunun kurucu figürlerinden biridir. Gençlik yıllarında Avrupa'da tiyatro ve sinema üzerine gözlem yapmış, Almanya ve Sovyetler Birliği'nde film setlerinde bulunmuştu. Türkiye'ye döndüğünde hem Darülbedayi'yi yönetti hem de sinemaya yöneldi. Uzun yıllar İstanbul Şehir Tiyatroları'nın başında kaldı; bu nedenle adı bugün daha çok tiyatroyla birlikte anılır.

Dönemin önemli filmleri

FilmYılNeden anılıyor?
İstanbul'da Bir Facia-i Aşk1922Ertuğrul'un Türkiye'deki ilk filmi olarak kabul edilir
Ateşten Gömlek1923Halide Edib'in romanından uyarlama; Müslüman Türk kadın oyuncuların perdeye çıktığı ilk filmlerden
Ankara Postası1928Kurtuluş Savaşı temasını işleyen filmlerden
İstanbul Sokaklarında1931İlk Türk sesli filmi olarak kabul edilir
Aysel Bataklı Damın Kızı1934Köy hayatını ele alışıyla dönemin farklı örneklerinden sayılır

"Ateşten Gömlek" ayrıca bir edebiyat uyarlaması olarak da önemlidir. Romanların perdeye nasıl taşındığını romanların beyaz perdeye aktarılma serüveni yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Sesin gelişi: İstanbul Sokaklarında

1931'de çekilen "İstanbul Sokaklarında", Türk sinemasının ilk sesli filmi olarak kabul edilir. Film, İpek Film şirketinin yapımıdır; ses kaydı için teknik imkânların bir bölümü yurt dışından sağlanmıştır. Sesli filme geçiş, tiyatro kökenli oyuncuların diksiyon becerisini bir avantaja dönüştürdü; ancak aynı zamanda sahneye özgü konuşma biçimini perdeye de taşıdı.

İlginç bir ayrıntı: Sesli filmin gelmesine karşın, sonraki on yıllarda Yeşilçam filmlerinin çoğu yine sessiz çekildi ve sonradan seslendirildi. Bunun ekonomik ve teknik nedenlerini Yeşilçam'da sessiz çekim ve seslendirme yazımızda anlattık.

Dönemin eleştirisi ve savunusu

1950'lerden sonra yetişen sinemacılar ve eleştirmenler, Ertuğrul döneminin Türk sinemasını tiyatronun gölgesinde bıraktığını, sinemaya özgü bir anlatım dilinin gelişmesini geciktirdiğini savundu. Bu görüş uzun süre yaygın kaldı.

Sonraki araştırmalar ise daha dengeli bir tablo çizdi. Savunucuların öne sürdüğü noktalar şunlardır:

  1. Ertuğrul, ülkede düzenli film üretiminin neredeyse tek taşıyıcısıydı; o olmasa üretim tamamen durabilirdi.
  2. Kadın oyuncuların perdede yer alması gibi toplumsal açıdan önemli adımlar bu dönemde atıldı.
  3. Dönemin dünyasında da sesli filme geçiş yıllarında tiyatro oyuncularına ve sahne dekorlarına yaslanmak yaygın bir eğilimdi.

Dönemin çalışma koşulları

Tiyatrocular döneminin filmlerini anlamak için o yılların üretim koşullarını da bilmek gerekir. Ülkede film stüdyosu, laboratuvar ve eğitimli teknik ekip son derece sınırlıydı; ham film ve ekipman büyük ölçüde yurt dışından getiriliyordu. Oyuncular çoğunlukla akşamları sahneye çıkan tiyatro sanatçıları olduğu için çekimler onların provaları ve temsil takvimine göre ayarlanıyordu. Seyirci tarafında da durum farklıydı: Sinema salonlarının büyük kısmı İstanbul, İzmir ve Ankara gibi kentlerdeydi ve salonlarda ağırlıklı olarak yabancı filmler gösteriliyordu. Yerli film, bu kalabalık yabancı programın içinde kendine yer açmak zorundaydı. Ertuğrul'un yapımlarında tanınmış tiyatro oyuncularına ve bilinen hikâyelere yaslanması, bu rekabet ortamında seyirciyi salona çekmenin de bir yoluydu.

Bugün nasıl izlenmeli?

Bu filmlere bugünün ölçütleriyle bakmak yerine, döneminin teknik ve toplumsal koşullarıyla birlikte değerlendirmek gerekir. Bir filmi izlerken oyunculuk tarzını, kamera hareketlerini ve dekor kullanımını not etmek, sonraki "sinemacılar dönemi"nin neyi değiştirdiğini anlamayı kolaylaştırır.

Kadın oyuncuların perdeye çıkışı

Bu dönemin toplumsal açıdan en çok konuşulan adımlarından biri, Müslüman Türk kadın oyuncuların perdede yer almasıdır. Daha önceki yıllarda kadın rollerini çoğunlukla gayrimüslim oyuncular üstleniyordu. "Ateşten Gömlek"te Bedia Muvahhit ve Neyyire Neyir'in rol alması, hem sahne hem de perde için bir dönüm noktası olarak anılır.

Tiyatrocular döneminden sonra ne oldu?

1939'dan itibaren yeni yapım şirketleri kuruldu, yerli film sayısı arttı ve 1950'lerde Lütfi Ömer Akad gibi yönetmenlerle sinemaya özgü bir dil belirginleşti. Bu dönüşüm, Beyoğlu'ndaki bir sokağın adıyla anılacak bir endüstriyi doğurdu; o sokağın hikâyesi için Yeşilçam Sokağı nerede sorusunu cevapladığımız yazıya bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Tiyatrocular dönemi hangi yılları kapsar?

Yaygın kabule göre 1922–1939 arasını. Sınırlar kesin değildir, eğilimin değiştiği yaklaşık tarihlerdir.

İlk Türk sesli filmini kim yönetti?

1931 yapımı "İstanbul Sokaklarında"yı Muhsin Ertuğrul yönetti.

Tiyatrocular döneminden sonraki döneme ne ad verilir?

1939–1950 arası "geçiş dönemi", 1950 sonrası ise "sinemacılar dönemi" olarak adlandırılır.

İzlenmesi gereken klasik Türk filmleri: Dönemlere göre 15 filmİlgili Haberİzlenmesi gereken klasik Türk filmleri: Dönemlere göre 15 film
Paylaş

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

HM
Haber Merkezi · Editör

Yazar TV, 2018 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.

İlgili Haberler

Yorumlar (0)

Kalan: 500 karakter

Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.

Bunlar da İlginizi Çekebilir