Uluslararası Uzay İstasyonu nedir, yörüngede hayat nasıl akıyor?

Yaklaşık 400 kilometre yükseklikte Dünya'nın çevresinde dönen istasyon, 2000 yılından bu yana kesintisiz olarak insan barındırıyor. Laboratuvar, ev ve uluslararası iş birliği bir arada.

Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS), Dünya'nın yaklaşık 400 kilometre yukarısında, alçak yörüngede dolanan ve astronotların yaşayıp çalıştığı bir uzay laboratuvarıdır. İlk modülü 1998'de fırlatıldı ve istasyon 2 Kasım 2000'den bu yana kesintisiz olarak insan barındırıyor. ABD, Rusya, Avrupa, Japonya ve Kanada'nın uzay ajanslarının ortak projesidir.

İstasyon nasıl kuruldu?

ISS tek parça halinde fırlatılmadı; uzayda, modül modül birleştirildi. İlk parça olan Rus yapımı Zarya modülü 20 Kasım 1998'de yörüngeye gönderildi. Kısa süre sonra ABD'nin Unity bağlantı modülü eklendi. Sonraki yıllarda uzay mekikleri ve Rus roketleriyle taşınan laboratuvarlar, yaşam bölümleri, robot kollar ve dev güneş panelleri adım adım yerine takıldı.

İlk kalıcı mürettebat olan Expedition 1 ekibi Kasım 2000'de istasyona ulaştı. O günden bu yana istasyonda her an en az birkaç kişi bulunuyor; bu, uzayda kesintisiz insan varlığının en uzun dönemidir.

ISS ne kadar hızlı ve ne kadar yüksekte?

İstasyon ince de olsa atmosferin en üst katmanlarıyla sürtündüğü için yavaş yavaş irtifa kaybeder. Bu yüzden belirli aralıklarla motorlar ateşlenerek yeniden yükseltilir. Günde 15 tura yakın döndüğü için astronotlar bir günde birçok kez gün doğumu ve gün batımı izler.

Astronotlar istasyonda nasıl yaşıyor?

İstasyondaki herkes sürekli serbest düşüş halindedir; mikro yerçekimi denen bu ortamda her şey süzülür. Astronotlar uyku tulumlarını duvara sabitleyerek uyur, yemeklerini kırıntı saçmayacak paketlerden yer ve tuvaletlerde atıkları emen hava akışı sistemleri kullanır. Su geri dönüşüm sistemi, mürettebatın terini ve idrarını arıtarak yeniden içilebilir suya dönüştürür.

Mikro yerçekimi kas ve kemik kaybına yol açtığı için astronotlar her gün yaklaşık iki saat koşu bandı, bisiklet ve direnç aletleriyle egzersiz yapar. Mürettebatı ve malzemeyi taşıyan araçlar arasında Rusya'nın Soyuz ve Progress kapsülleri ile ticari şirketlerin geliştirdiği kargo ve insanlı araçlar yer alıyor. Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı da 2024'te ticari bir misyonla istasyona giderek bilimsel deneyler yürüttü.

İstasyonda hangi araştırmalar yapılıyor?

ISS'in asıl işi bilimdir. Mikro yerçekiminin insan vücudu üzerindeki etkileri, uzun süreli uzay yolculuklarına hazırlık açısından ayrıntılı biçimde inceleniyor. Bunun yanında yerçekimsiz ortamda kristal büyütme, alev davranışı, bitki yetiştirme, malzeme bilimi ve Dünya gözlemi gibi alanlarda binlerce deney yapıldı. İstasyonun dış yüzeyine yerleştirilen aletler de kozmik ışınlardan iklime kadar çeşitli ölçümler topluyor.

ISS'i çıplak gözle görebilir miyim?

Evet. İstasyon, gün batımından sonra ya da gün doğumundan önce, Güneş ışığını yansıtırken gökyüzünde yanıp sönmeyen, hızla ilerleyen parlak bir nokta olarak görülür. Birkaç dakika içinde ufuktan ufka geçer. Uzay ajanslarının görüş takvimi sunan servisleri, bulunduğunuz yerden ne zaman izleyebileceğinizi gösterir.

Sıkça sorulan sorular

Uzay İstasyonu'nda yerçekimi yok mu?

Var. O yükseklikte yerçekimi yeryüzündekinin hâlâ büyük bölümü kadardır. Astronotların süzülmesinin nedeni, istasyonla birlikte sürekli Dünya'ya doğru düşmeleri ama yatay hızları sayesinde onu ıskalamalarıdır.

ISS ne zaman emekli olacak?

Ortak ajansların planına göre istasyonun 2030 civarına kadar çalışması, ardından kontrollü biçimde atmosfere sokularak okyanusun ıssız bir bölgesine düşürülmesi öngörülüyor.

İstasyonda aynı anda kaç kişi kalıyor?

Mürettebat sayısı döneme göre değişir; olağan düzende genellikle altı-yedi kişi bulunur, mürettebat değişimleri sırasında bu sayı geçici olarak artabilir.

İlgili HaberKuyruklu yıldız ile asteroit arasındaki fark ne?