Kutup bölgeleri: Arktik ile Antarktika neden birbirinden bu kadar farklı?

Biri donmuş bir okyanus, diğeri buzla kaplı bir kıta. Dünyanın iki ucundaki bu soğuk dünyalar iklimden canlı türlerine kadar pek çok açıdan birbirine hiç benzemiyor.

Kutup bölgeleri, Dünya'nın en kuzeyindeki Arktik ve en güneyindeki Antarktika'dır. Arktik, çevresi kıtalarla sarılı ve büyük kısmı deniz buzuyla örtülü bir okyanustur; Antarktika ise kalın bir buz tabakasıyla kaplı bir kıtadır. Her iki bölgeyi de uzun kutup gündüzleri ve geceleri, aşırı soğuk ve bu koşullara uyum sağlamış özel canlılar tanımlar.

Kuzey Kutbu ile Güney Kutbu arasındaki temel fark ne?

Bu fark sıcaklıkları da belirler. Okyanus, Arktik'te buzun altında bir ısı deposu gibi davranır. Antarktika ise denizden uzak, yüksek rakımlı bir kıta olduğu için çok daha soğuktur. Yeryüzünde doğrudan ölçülmüş en düşük hava sıcaklığı olan eksi 89,2 derece, 21 Temmuz 1983'te Antarktika'daki Vostok İstasyonu'nda kaydedildi.

Kutuplarda neden aylarca gün batmaz?

Dünya'nın dönme ekseni yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,5 derece eğiktir. Bu yüzden yaz mevsiminde kutup bölgesi sürekli Güneş'e dönük kalır ve Güneş günlerce, kutup noktasında ise aylarca batmaz. Bu döneme gece yarısı güneşi denir. Kışın ise tersine, Güneş ufkun üzerine hiç çıkmaz ve uzun kutup gecesi yaşanır. İki kutup bu döngüyü birbirine zıt zamanlarda yaşar.

Antarktika neden bir çöl sayılır?

Çölü tanımlayan şey sıcaklık değil, düşen yağış miktarıdır. Antarktika'nın iç kesimleri yılda çok az kar alır; bu yüzden kıta, dünyanın en büyük çölü olarak kabul edilir. Buna rağmen kıtayı örten buz tabakası, yüz binlerce yıl boyunca biriken karın sıkışmasıyla oluşmuştur ve dünyadaki tatlı suyun büyük bölümünü barındırır. Bu buzdan alınan karotlar, geçmiş iklimlere ve atmosferin eski bileşimine dair eşsiz bir arşiv sunar.

Kutup canlıları soğuğa nasıl dayanıyor?

Kutup ayısı yalnızca Arktik'te, penguenlerin büyük çoğunluğu ise Güney Yarımküre'de yaşar; yani bu iki hayvan doğada karşılaşmaz. Kutup ayıları kalın yağ tabakası ve yoğun kürkleriyle ısıyı korur, foklara ulaşmak için deniz buzunu bir av platformu olarak kullanır. İmparator penguenler ise kışın birbirine sokularak oluşturdukları kalabalık gruplarda sırayla dış kenardan içeriye geçerek ısı kaybını azaltır.

Güney Okyanusu'nun besin zincirinin temelinde, balinalardan penguenlere kadar pek çok hayvanın beslendiği küçük kabuklular olan kril yer alır. Arktik'te ise deniz buzunun altında gelişen algler benzer bir temel oluşturur.

Antarktika kime ait?

1959'da imzalanan ve 1961'de yürürlüğe giren Antarktika Antlaşması, kıtanın yalnızca barışçıl amaçlarla kullanılmasını, askeri faaliyetlerin yasaklanmasını ve bilimsel iş birliğini güvence altına aldı. Bazı ülkelerin toprak talepleri antlaşmayla askıya alınmış durumdadır. Sonradan eklenen protokollerle maden arama faaliyetleri de yasaklandı.

İklim değişikliği kutupları nasıl etkiliyor?

Arktik, küresel ortalamadan birkaç kat daha hızlı ısınıyor. Beyaz deniz buzu Güneş ışığını yansıtırken koyu renkli açık deniz ışığı emer; buz eridikçe daha fazla ısı tutulur ve erime hızlanır. Deniz buzunun azalması, avlanmak için buza bağımlı olan kutup ayılarını doğrudan etkiliyor; tür IUCN Kırmızı Listesi'nde Hassas kategorisinde yer alıyor. Kara üzerindeki buz tabakalarının erimesi ise deniz seviyesinin yükselmesine katkıda bulunuyor.

Sıkça sorulan sorular

Kuzey Kutbu'nda kara var mı?

Coğrafi Kuzey Kutbu noktasının altında kara yoktur; orası Arktik Okyanusu'nun ortasında, üzerinde yüzen deniz buzu bulunan bir bölgedir.

Penguenler Kuzey Kutbu'nda yaşar mı?

Hayır. Doğal olarak yaşayan penguen türlerinin neredeyse tamamı Güney Yarımküre'de bulunur.

Antarktika'da kimler yaşıyor?

Kalıcı bir nüfus yoktur. Birçok ülkenin araştırma istasyonlarında görev yapan bilim insanları ve destek personeli dönemsel olarak kıtada kalır.

İlgili HaberTropikal yağmur ormanları: Kat kat yükselen yaşamın sırları