Kızıl gezegen Mars: Yüzeyi, iklimi, uyduları ve su izleri

Dünya'nın yarısı kadar büyüklükteki Mars, Güneş Sistemi'nin en yüksek yanardağına, dev kanyonlara ve bir zamanlar akan suyun izlerine ev sahipliği yapıyor.

Mars, Güneş'e uzaklık sıralamasında dördüncü gezegendir ve çapı Dünya'nınkinin yaklaşık yarısı kadardır. Bir Mars günü yaklaşık 24 saat 37 dakika, bir Mars yılı ise yaklaşık 687 Dünya günü sürer. İnce ve büyük ölçüde karbondioksitten oluşan bir atmosfere, iki küçük uyduya ve geçmişte yüzeyinde sıvı su bulunduğunu gösteren güçlü izlere sahiptir.

Mars neden kırmızı görünür?

Gezegenin yüzeyini kaplayan toz ve kayaçlar demir oksit, yani bildiğimiz pas açısından zengindir. Bu ince toz rüzgârla atmosfere de karışır ve gökyüzüne pembemsi bir ton verir. Gece gökyüzünde çıplak gözle bile fark edilen turuncu-kırmızı renk, Mars'a pek çok kültürde savaş ve ateşle ilişkilendirilen bir kimlik kazandırmıştır.

Mars ile Dünya nasıl karşılaştırılır?

Mars'ın dönme ekseni de Dünya'nınkine yakın bir açıyla eğiktir; bu yüzden gezegende mevsimler yaşanır. Ancak yörünge daha uzun olduğu için her mevsim Dünya'dakinin kabaca iki katı sürer.

Mars'ın yüzeyinde neler var?

Olympus Mons, Güneş Sistemi'nde bilinen en büyük yanardağdır. Yüksekliği ölçümün hangi referans düzleme göre yapıldığına bağlı olarak 20 ila 26 kilometre arasında verilir; bu, Everest'in yüksekliğinin iki katından fazladır. Gezegenin ekvatoru boyunca uzanan Valles Marineris kanyon sistemi ise binlerce kilometre uzunluğuyla Dünya'daki Büyük Kanyon'u gölgede bırakır.

Kutuplarda su buzu ve donmuş karbondioksitten oluşan buz örtüleri bulunur. Kışın karbondioksitin bir kısmı atmosferden donarak bu örtülere eklenir, yazın yeniden gaza dönüşür. Mars ayrıca zaman zaman tüm gezegeni saran dev toz fırtınalarıyla bilinir.

Mars'ta su var mı, yaşam olmuş olabilir mi?

Bugün Mars yüzeyinde kalıcı sıvı su yoktur; düşük basınç ve soğuk nedeniyle su ya donar ya da buharlaşır. Buna karşılık kuru nehir yatakları, delta yapıları ve yalnızca suyla oluşabilen mineraller, gezegenin geçmişte çok daha ıslak olduğunu gösteriyor. Su buzu kutuplarda ve yüzeyin hemen altında bol miktarda bulunuyor.

Mars'ta yaşam olup olmadığı sorusu ise yanıtsızdır. Şimdiye kadar geçmişte ya da bugün yaşam bulunduğuna dair doğrulanmış bir kanıt yoktur. Bilim insanlarının elindeki şey, geçmişte mikrobik yaşama uygun koşulların bulunmuş olabileceğine dair ipuçlarıdır; bu bir hipotez olarak incelenmeye devam ediyor.

Mars'ı hangi araçlar keşfediyor?

Mars, insanlığın en çok araç gönderdiği gezegendir. NASA'nın Curiosity gezgini 2012'de Gale Krateri'ne indi. Perseverance gezgini 2021'de eski bir göl yatağı olduğu düşünülen Jezero Krateri'ne iniş yaptı ve ileride Dünya'ya getirilmesi hedeflenen kaya örneklerini toplamaya başladı. Onunla birlikte giden küçük helikopter Ingenuity, başka bir gezegende motorlu ve kontrollü uçuş yapan ilk araç oldu. Yörüngedeki uydular da gezegenin yüzeyini ve iklimini sürekli haritalıyor.

Sıkça sorulan sorular

Mars'ta bir gün kaç saat sürer?

Mars'ın kendi ekseni etrafındaki dönüşü yaklaşık 24 saat 37 dakika sürer. Bilim insanları bir Mars gününe sol adını verir.

Mars'ın kaç uydusu var?

İki uydusu vardır: Phobos ve Deimos. Her ikisi de küçük ve düzensiz biçimlidir; yakalanmış asteroitler mi yoksa bir çarpışma artığı mı oldukları tartışılıyor.

Mars'ta nefes alınabilir mi?

Hayır. Atmosfer hem çok incedir hem de neredeyse tamamen karbondioksitten oluşur; insanların basınçlı giysi ve oksijen desteği olmadan yaşaması mümkün değildir.

İlgili HaberUluslararası Uzay İstasyonu nedir, yörüngede hayat nasıl akıyor?