Yunusları özel kılan ne? Sesle görme, imza ıslıkları ve yarım beyinle uyku

Balık gibi görünseler de memeli olan yunuslar, sesle çevrelerini haritalıyor, birbirlerini adlarla çağırıyor ve beyinlerinin yalnızca yarısıyla uyuyabiliyor.

Yunuslar, dişli balinalar grubuna ait, akciğerle nefes alan, yavrularını doğurup sütle besleyen deniz memelileridir. Ses dalgalarıyla çevrelerini algılayan ekolokasyon yetenekleri, bireylere özgü ıslıklarla iletişim kurmaları, karmaşık sosyal grupları ve beyinlerinin bir yarısıyla dinlenebilmeleri onları hayvanlar âleminin en dikkat çekici canlılarından biri yapar.

Yunus balık mı, memeli mi?

Yunus kesinlikle bir memelidir. Solungaçları yoktur; başlarının üstündeki hava deliğinden nefes alırlar. Sıcakkanlıdırlar, yavrularını doğururlar ve emzirirler. Kuyruk yüzgeçleri de balıklarınki gibi yana doğru değil, yukarı aşağı hareket eder. Kaba bir benzerlik taşısalar da yunusların en yakın akrabaları balıklar değil, balinalar ve onların aracılığıyla karada yaşayan çift toynaklılardır.

Yunuslar ailesinde otuzu aşkın tür bulunur. Bu ailenin en büyük üyesi, katil balina olarak da bilinen orkadır. Bazı türler ise okyanuslarda değil, Güney Amerika ve Asya'daki büyük nehirlerde yaşar.

Yunuslar sesle nasıl görür?

Yunuslar, alınlarındaki yağ dokusundan oluşan ve kavun adı verilen yapı aracılığıyla yüksek frekanslı tıklama sesleri yayar. Bu sesler bir nesneye çarpıp geri döndüğünde, yankı alt çene kemiği yoluyla iç kulağa iletilir. Yunus, yankının dönüş süresinden ve niteliğinden nesnenin uzaklığını, büyüklüğünü ve hatta iç yapısını çıkarabilir. Ekolokasyon denilen bu yöntem, bulanık sularda ve karanlıkta avlanmalarını sağlar.

Yunuslar birbirine ad mı veriyor?

Afalina yunusları üzerinde yapılan uzun süreli araştırmalar, her bireyin kendine özgü bir imza ıslığı geliştirdiğini gösteriyor. Yunusların bu ıslıkları kimlik bildirmek için kullandığı, bazen de başka bir bireyin ıslığını taklit ederek ona seslendiği gözlemlendi. Bu bulgu, ıslıkların insan dilindeki adlara benzer bir işlev gördüğü yorumunu doğurdu; ancak ıslık sisteminin gerçek bir dil olup olmadığı bilim insanları arasında tartışmalıdır.

Yunuslar boğulmadan nasıl uyur?

İnsanlarda nefes alma otomatiktir; yunuslarda ise bilinçli bir eylemdir. Bu yüzden yunuslar tamamen bilinçsiz bir uykuya dalamaz. Bunun yerine tek yarımküre uykusu uygularlar: Beynin bir yarısı dinlenirken diğer yarısı uyanık kalır, nefes almayı ve çevreyi izlemeyi sürdürür. Bu sırada genellikle uyuyan yarının karşı tarafındaki göz kapalı olur. Yarımküreler belirli aralıklarla nöbeti devralır.

Sosyal yaşamları nasıldır?

Yunuslar çoğunlukla gruplar halinde yaşar ve grup üyeleri sıklıkla değişebilir. Birlikte avlanır, balık sürülerini çevreleyerek sıkıştırır, yavruların bakımında yardımlaşır ve oyun oynarlar. Afalina yunuslarının aynada kendilerini tanıyabildiğini gösteren deneyler, bu hayvanların öz farkındalığı üzerine yürütülen tartışmaları da besledi.

Türkiye denizlerinde hangi yunuslar yaşıyor?

Karadeniz'de üç deniz memelisi türü bulunur: tırtak olarak da bilinen mutur, adi yunus ve afalina. Akdeniz ve Ege'de bu türlerin yanı sıra çizgili yunus gibi başka türler de görülür. Afalina dünya genelinde IUCN Kırmızı Listesi'nde Asgari Endişe kategorisinde yer alsa da Karadeniz'deki afalina alt türü Tehlike Altında olarak değerlendiriliyor.

Çin'deki Yangtze Nehri'nde yaşayan baiji yunusunun yok olma noktasına gelmesi, insan baskısının bu hayvanlar için ne kadar belirleyici olabileceğinin acı bir örneği olarak gösteriliyor.

Sıkça sorulan sorular

Yunuslar suyun altında ne kadar kalabilir?

Süre türe ve etkinliğe göre değişir. Kıyıya yakın yaşayan türler genellikle birkaç dakikada bir yüzeye çıkarken, derin dalış yapan bazı akrabaları çok daha uzun süre nefes tutabilir.

Orka bir yunus mu?

Evet. Orka, okyanus yunusları ailesinin en büyük üyesidir; katil balina adı yaygın olsa da biyolojik olarak bir yunustur.

Yunuslara denizde yaklaşmak doğru mu?

Yabani yunusları kovalamak, beslemek ya da onlara teknelerle çok yaklaşmak davranışlarını bozar ve stres yaratır. Uzaktan ve kısa süreli izlemek önerilir.

İlgili HaberTropikal yağmur ormanları: Kat kat yükselen yaşamın sırları