Yaban hayatında besin zinciri nasıl işler? Üreticiden ayrıştırıcıya

Besin zinciri, enerjinin bitkilerden otçullara, oradan etçillere ve ayrıştırıcılara aktarıldığı beslenme sırasıdır. Basamakları, besin ağını ve bir halkanın kopmasının sonuçlarını anlattık.

Besin zinciri, bir ekosistemde enerjinin ve besin maddelerinin "kim kimi yer" sırasıyla bir canlıdan diğerine aktarılmasıdır. Zincir her zaman güneş enerjisini kullanarak kendi besinini üreten üreticilerle başlar, ardından tüketicilerle devam eder ve ölü maddeleri parçalayan ayrıştırıcılarla döngüyü tamamlar. Örneğin ot → çekirge → kurbağa → yılan → kartal basit bir kara besin zinciridir.

Besin zincirinin basamakları nelerdir?

Zincirin tepesinde başka bir avcı tarafından düzenli olarak avlanmayan canlılara tepe avcısı denir. Kurt, ayı ve büyük yırtıcı kuşlar bunlara örnektir.

Enerji neden basamaklar boyunca azalır?

Her canlı aldığı enerjinin büyük kısmını hareket etmek, vücut ısısını korumak ve yaşamsal faaliyetler için harcar; bir kısmı ise ısı olarak kaybolur. Bir sonraki basamağa yalnızca vücutta depolanan küçük bir kısım geçer. Ekolojide sık kullanılan kaba bir kurala göre bir basamaktan diğerine enerjinin yaklaşık yüzde 10'u aktarılır. Bu oran canlıya ve ekosisteme göre değişir, ancak genel sonucu açıklar: Besin zincirleri genellikle dört-beş basamaktan uzun olmaz ve bir bölgede tepe avcısı sayısı otçullardan her zaman çok daha azdır.

Besin zinciri ile besin ağı arasındaki fark ne?

Doğada canlılar tek bir türle beslenmez. Bir tilki fare de yer, tavşan da, böğürtlen de. Bu nedenle gerçek ekosistemlerde birbirine bağlanan çok sayıda zincir vardır; bu karmaşık yapıya besin ağı denir. Besin ağı, bir türün azalması durumunda yükün başka türlere dağılmasını sağlayarak ekosistemi daha dayanıklı hâle getirir.

Bir halka koptuğunda ne olur?

Bir türün azalması ya da kaybolması, zincirin yukarısına ve aşağısına yayılan etkiler doğurabilir. Ekolojide buna besin basamağı çağlayanı denir. Sık anılan örneklerden biri ABD'deki Yellowstone Ulusal Parkı'dır. 1990'larda kurtların parka yeniden getirilmesinin ardından geyik davranışlarının ve sayılarının değiştiği, bunun da bazı bitki topluluklarına yansıdığı gözlemlendi. Etkinin boyutu bilim insanları arasında hâlâ tartışılıyor, ancak örnek, tepe avcılarının ekosistemi şekillendirebileceğini gösteriyor.

Denizde de benzer bir ilişki bilinir: Deniz samurlarının azaldığı bazı bölgelerde avları olan deniz kestaneleri çoğalmış ve bu otçullar kelp ormanlarını hızla tüketmiştir.

Kirleticiler besin zincirinde nasıl birikir?

Bazı kalıcı kimyasallar canlıların vücudundan kolayca atılamaz ve yağ dokusunda birikir. Bir avcı çok sayıda av yediğinde bu maddeler onun vücudunda daha yüksek yoğunluğa ulaşır. Bu olaya biyolojik büyütme denir. Geçmişte yaygın kullanılan DDT adlı tarım ilacının, besin zinciri yoluyla birikerek bazı yırtıcı kuşların yumurta kabuklarını inceltmesi ve üremelerini zorlaştırması bu sürecin bilinen örneğidir.

Sıkça sorulan sorular

Ayrıştırıcılar neden önemli?

Ölü bitki ve hayvanları parçalayarak içlerindeki besin maddelerini toprağa geri kazandırırlar. Onlar olmasaydı üreticiler gereken besinleri bulamazdı.

İnsan besin zincirinin neresinde?

İnsanlar hem bitki hem hayvan tükettiği için hepçildir ve beslenmesine göre birden fazla basamakta yer alabilir.

Denizde besin zinciri nasıl başlar?

Denizlerde zincir çoğunlukla fitoplankton adı verilen mikroskobik üreticilerle başlar; onları zooplanktonlar, zooplanktonları da balıklar tüketir.

İlgili HaberTropikal yağmur ormanları: Kat kat yükselen yaşamın sırları