Roma İmparatorluğu nasıl yükseldi, neden çöktü?

Küçük bir İtalyan şehrinden Akdeniz'in tamamını yöneten bir güce dönüşen Roma'nın krallıktan cumhuriyete, imparatorluktan çöküşe uzanan hikâyesini ana hatlarıyla anlattık.

Roma, geleneksel anlatıya göre MÖ 753'te kurulan küçük bir şehirden; güçlü ordusu, fethettiği halkları sisteme dahil eden siyaseti ve yol ağıyla Akdeniz'in tamamını yöneten bir imparatorluğa dönüştü. Batı Roma İmparatorluğu 476'da son imparatorun tahttan indirilmesiyle sona erdi. Bu çöküşün tek bir nedeni yoktur; tarihçiler ekonomik sorunları, siyasi istikrarsızlığı, savunma yükünü ve göç eden halkların baskısını birlikte değerlendirir. Doğu Roma ise yaklaşık bin yıl daha varlığını sürdürdü.

Roma hangi aşamalardan geçti?

Cumhuriyet döneminde Roma nasıl büyüdü?

Son kralın devrilmesinin ardından Roma, her yıl seçilen iki konsül ve aristokratlardan oluşan Senato tarafından yönetilen bir cumhuriyete dönüştü. Roma önce İtalya yarımadasındaki komşularını kendine bağladı. Yenilen şehirlere çoğu zaman ittifak ya da sınırlı vatandaşlık hakları tanıması, onların askerî gücünü Roma'ya kazandırdı.

Akdeniz'e açılışın dönüm noktası, Kuzey Afrika'daki Kartaca ile yapılan Pön Savaşları oldu (MÖ 264-146). Kartacalı komutan Hannibal'in fillerle Alpler'i aşması bu savaşların en ünlü olayıdır. Roma sonunda galip geldi, MÖ 146'da Kartaca'yı yıktı ve Batı Akdeniz'in hâkimi oldu.

Cumhuriyet neden imparatorluğa dönüştü?

Fetihler Roma'ya büyük servet getirdi ama eşitsizliği de artırdı. Güçlü generaller kendilerine bağlı orduların desteğiyle siyasete hâkim olmaya başladı ve iç savaşlar patlak verdi. Julius Caesar ömür boyu diktatör ilan edildikten sonra MÖ 44'te Senato üyelerince öldürüldü. Caesar'ın evlatlığı Octavianus, rakiplerini yendikten sonra MÖ 27'de Senato'dan Augustus unvanını aldı. Cumhuriyet kurumları görünüşte devam etse de gerçek güç artık imparatorun elindeydi.

Roma en geniş sınırlarına ne zaman ulaştı?

Augustus'la başlayan ve yaklaşık iki yüzyıl süren göreli barış dönemine Pax Romana (Roma Barışı) denir. İmparatorluk, MS 117'de İmparator Trajan döneminde en geniş topraklarına ulaştı: Britanya'dan Mezopotamya'ya, Kuzey Afrika'dan Ren ve Tuna nehirlerine kadar uzanıyordu. Roma yolları, su kemerleri, ortak hukuk ve Latin dili bu geniş coğrafyayı birbirine bağladı.

Batı Roma neden çöktü?

• Siyasi istikrarsızlık: 3. yüzyılda kısa sürede çok sayıda imparator tahta çıkıp öldürüldü; bu döneme "Üçüncü Yüzyıl Krizi" denir.
• Ekonomik sorunlar: Değeri düşürülen paralar, yüksek vergiler ve ticaretteki daralma ekonomiyi zayıflattı.
• Savunma yükü: Uzun sınırları korumak büyük ordular ve büyük harcamalar gerektiriyordu.
• Bölünme: İmparatorluk, 395'te I. Theodosius'un ölümünden sonra kalıcı olarak doğu ve batı olmak üzere iki yönetime ayrıldı. Zengin doğu daha dayanıklıydı.
• Göçler ve istilalar: Vizigotlar 410'da, Vandallar 455'te Roma şehrini yağmaladı. 476'da Germen komutan Odoakr, son Batı Roma imparatoru Romulus Augustulus'u tahttan indirdi.

Roma'nın mirası nerede yaşıyor?

Roma hukuku pek çok modern hukuk sisteminin temelini oluşturur. Latince; İtalyanca, İspanyolca, Fransızca, Portekizce ve Rumence gibi dillerin kaynağıdır. Kemer, kubbe ve beton kullanımı mimariyi derinden etkiledi. Bugün kullanılan takvimin temeli de Julius Caesar'ın düzenlediği Jülyen takvimine dayanır.

Sıkça sorulan sorular

Roma İmparatorluğu kaç yıl sürdü?

MÖ 27'den Batı'nın çöküşüne kadar yaklaşık 500 yıl sürdü. Doğu Roma'yı da hesaba katınca bu süre çok daha uzundur.

Roma bir günde mi çöktü?

Hayır. 476 sembolik bir tarihtir; çöküş yüzyıllara yayılan bir zayıflama sürecinin sonucudur.

Doğu Roma ne zaman sona erdi?

Doğu Roma, yani Bizans İmparatorluğu, 1453'e kadar varlığını sürdürdü.

İlgili HaberBirinci Dünya Savaşı'nın nedenleri: Saraybosna'daki suikastten küresel savaşa