Ay tutulması ile Güneş tutulması arasındaki fark ne?

Güneş tutulmasında Ay, Güneş'in önüne geçer; Ay tutulmasında ise Dünya'nın gölgesi Ay'ın üzerine düşer. İki olayın nasıl oluştuğunu ve türlerini karşılaştırdık.

İki tutulma arasındaki temel fark, gölgenin kime düştüğüdür. Güneş tutulmasında Ay, Güneş ile Dünya'nın arasına girer ve Ay'ın gölgesi Dünya'ya düşer. Ay tutulmasında ise Dünya, Güneş ile Ay'ın arasına girer ve Dünya'nın gölgesi Ay'ı karartır. Güneş tutulması yalnızca yeni ay evresinde, Ay tutulması ise yalnızca dolunay evresinde gerçekleşebilir.

Tutulmalar neden her ay olmuyor?

Her ay bir yeni ay ve bir dolunay yaşandığı hâlde tutulmalar daha seyrektir. Bunun nedeni, Ay'ın yörüngesinin Dünya'nın Güneş çevresindeki yörünge düzlemine göre yaklaşık 5 derece eğik olmasıdır. Ay çoğu zaman Güneş-Dünya hizasının biraz üstünden ya da altından geçer. Tutulma için Ay'ın, iki yörünge düzleminin kesiştiği noktalara (düğüm noktaları) yakın olması gerekir. Bu koşul yılda birkaç kez sağlanır; o dönemlere tutulma mevsimi denir.

İki tutulma nasıl karşılaştırılır?

Güneş tutulmasının türleri nelerdir?

• Tam Güneş tutulması: Ay, Güneş'in diskini tamamen örter. Gökyüzü kararır ve Güneş'in dış atmosferi olan korona görünür hâle gelir.
• Halkalı Güneş tutulması: Ay, yörüngesinin uzak noktasına yakın olduğu için Güneş'i tamamen örtemez; kenarda parlak bir "ateş halkası" kalır.
• Parçalı Güneş tutulması: Ay, Güneş'in yalnızca bir kısmını kapatır.
• Hibrit tutulma: Yolun bazı bölgelerinde tam, bazı bölgelerinde halkalı görülen nadir bir türdür.

Tam tutulmanın mümkün olmasının ardında ilginç bir tesadüf yatar: Güneş'in çapı Ay'ın yaklaşık 400 katıdır, ama Güneş Dünya'ya Ay'dan yaklaşık 400 kat daha uzaktır. Bu nedenle ikisi gökyüzünde neredeyse aynı büyüklükte görünür.

Ay tutulmasında Ay neden kızarır?

Tam Ay tutulmasında Ay tamamen kararmaz; çoğu zaman bakır ya da kiremit rengine bürünür. Güneş ışığı Dünya atmosferinden geçerken mavi ışık saçılır, kırmızı ışık ise kırılarak Ay'a ulaşır. Bu, gün batımında gökyüzünün kızıllaşmasına yol açan etkinin aynısıdır. Halk arasında "kanlı ay" denmesi bu yüzdendir.

Ay tutulmasının da türleri vardır: Ay'ın tamamen Dünya'nın tam gölgesine girdiği tam, yalnızca bir kısmının girdiği parçalı ve yalnızca yarı gölgeden geçtiği yarı gölgeli tutulma. Yarı gölgeli tutulmada kararma çok hafiftir ve çoğu zaman fark edilmez.

Güneş tutulması nasıl güvenle izlenir?

Güneş'e çıplak gözle, sıradan güneş gözlüğüyle, fotoğraf filmiyle ya da filtresiz dürbün ve teleskopla bakmak gözde kalıcı hasara yol açabilir. Uluslararası ISO 12312-2 standardını karşılayan tutulma gözlükleri ya da iğne deliği projeksiyonu gibi dolaylı yöntemler kullanılmalıdır. Ay tutulmasını izlemek için ise herhangi bir koruyucuya gerek yoktur.

Sıkça sorulan sorular

Hangi tutulma daha sık görülür?

Dünya genelinde Güneş tutulmaları sayıca Ay tutulmalarından az değildir; ancak belirli bir yerden bakıldığında Ay tutulması çok daha sık görülür, çünkü gece tarafındaki herkes onu izleyebilir.

Saros döngüsü nedir?

Benzer tutulmaların yaklaşık 18 yıl 11 günde bir tekrarlandığı döngüdür. Antik çağlardan beri tutulmaları önceden hesaplamak için kullanılır.

Tutulma hayvanları etkiler mi?

Tam Güneş tutulmasında ani kararma nedeniyle bazı kuşların ve hayvanların akşam davranışı gösterdiği gözlemlenmiştir.

İlgili HaberBüyük Patlama teorisi ne söylüyor, kanıtları neler?