Apollo programı: Ay'a insan indiren altı yolculuğun hikâyesi

1969 ile 1972 arasında 12 astronot Ay yüzeyinde yürüdü ve yüzlerce kilogram kaya örneği Dünya'ya getirildi. Programın başarıları, kayıpları ve bıraktığı miras.

Apollo programı, ABD'nin uzay ajansı NASA'nın insanları Ay'a indirip güvenle geri getirmek için yürüttüğü programdır. İlk iniş 20 Temmuz 1969'da Apollo 11 ile gerçekleşti. 1969-1972 arasında altı görev Ay'a indi, toplam 12 astronot Ay yüzeyinde yürüdü ve yaklaşık 382 kilogram Ay kayası ile toprak örneği Dünya'ya getirildi.

Apollo programı neden başlatıldı?

Program, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki uzay yarışının ürünüdür. Sovyetler ilk yapay uyduyu ve uzaydaki ilk insanı göndererek öne geçmişti. ABD Başkanı John F. Kennedy, 1961'de Kongre'ye yaptığı konuşmada on yıl bitmeden bir insanı Ay'a indirip güvenle geri getirme hedefini açıkladı. Bu hedef, on binlerce mühendis, bilim insanı ve işçiyi kapsayan dev bir çalışmayı başlattı. Mercury ve Gemini programları, Ay yolculuğu için gereken uzay yürüyüşü, kenetlenme ve uzun süreli uçuş becerilerini test eden ara basamaklar oldu.

Program hangi kayıpları ve krizleri yaşadı?

Apollo'nun ilk büyük darbesi 1967'de geldi. Apollo 1 mürettebatı Gus Grissom, Ed White ve Roger Chaffee, fırlatma rampasındaki bir test sırasında kapsülde çıkan yangında hayatını kaybetti. Kaza, kapsülün tasarımında ve güvenlik prosedürlerinde köklü değişikliklere yol açtı.

1970'teki Apollo 13 ise programın en bilinen krizidir. Ay'a giderken servis modülündeki bir oksijen tankının patlaması inişi imkânsız hâle getirdi. Mürettebat, Ay modülünü cankurtaran filikası gibi kullanarak Ay'ın çevresinden dolandı ve güvenle Dünya'ya döndü.

Ay'a hangi görevler indi?

Apollo 11'de ne oldu?

Dev Saturn V roketiyle fırlatılan Apollo 11'de üç astronot vardı. Michael Collins, Columbia adlı komuta modülünde Ay yörüngesinde kalırken Neil Armstrong ve Buzz Aldrin, Eagle adlı Ay modülüyle Sükûnet Denizi'ne indi. Armstrong, merdivenden inip Ay'a ayak basan ilk insan oldu ve bunu insan için küçük, insanlık için dev bir adım olarak tanımladı. İki astronot yüzeyde birkaç saat geçirdi, örnek topladı, deney düzenekleri kurdu ve bayrak dikti.

Sonraki görevler neyi değiştirdi?

Her yeni görev daha uzun kaldı ve daha fazla bilim yaptı. Apollo 15, 16 ve 17'de astronotlar elektrikli Ay araçlarıyla kilometrelerce yol katederek farklı jeolojik bölgelerden örnek topladı. Apollo 17'deki Harrison Schmitt, Ay'a giden ilk ve tek profesyonel jeologdur. Aralık 1972'de Ay'dan ayrılan Eugene Cernan, Ay'da yürüyen son insan olarak kaldı. Planlanan sonraki görevler bütçe kesintileri nedeniyle iptal edildi.

Apollo'nun bilimsel mirası ne?

Getirilen örnekler, Ay'ın kökenine dair en güçlü fikir olan dev çarpışma hipotezini besledi; bu hipoteze göre Ay, genç Dünya'ya Mars büyüklüğünde bir cismin çarpması sonucu saçılan malzemeden oluştu. Astronotların bıraktığı ayna dizileri, lazer ışınlarıyla Dünya-Ay uzaklığının hassas biçimde ölçülmesini sağlıyor ve bu ölçümler Ay'ın Dünya'dan çok yavaş uzaklaştığını gösteriyor. Ay yörüngesindeki uyduların çektiği görüntülerde iniş bölgeleri, modüllerin alt kısımları ve astronot ayak izlerinin oluşturduğu patikalar bile seçilebiliyor.

Sıkça sorulan sorular

Ay'a kaç kişi ayak bastı?

Toplam 12 kişi. Hepsi ABD'li astronottur ve altı Apollo görevi sırasında, 1969-1972 arasında Ay yüzeyinde yürüdüler.

Apollo 13 neden Ay'a inemedi?

Yolculuk sırasında servis modülündeki bir oksijen tankı patladı. Görev iptal edildi, mürettebat Ay'ın çevresini dolanarak güvenle döndü.

Ay'a iniş neden sonra tekrarlanmadı?

Siyasi hedefe ulaşılması ve yüksek maliyet, programın 1972'de sona ermesinde belirleyici oldu. NASA'nın Artemis programı insanlı Ay inişlerine yeniden başlamayı hedefliyor.

İlgili HaberBüyük Patlama teorisi ne söylüyor, kanıtları neler?