İran'daki Protestoların Ekonomik Etkileri
İran'da yaşam standartlarının yükselmesi ve yüksek enflasyon sebebiyle 28 Aralık 2025'te başlayan gösterilerin ardından, temel gıda maddeleri arasında yer alan yağ, et ve yumurta gibi ürünlerde ciddi fiyat artışları gözlemlendi. Hükümet, artan yaşam maliyetlerinin vatandaşlar üzerindeki olumsuz etkisini azaltma amacıyla eleştiriler ve protestolar sonrası bir dizi yeni ekonomik önlem almaya başladı. Bu önlemler arasında yer alan "Kalabarg" adlı elektronik kupon uygulaması, hanelerin süt, peynir, yağ, pirinç, et ve yumurta gibi temel gıda ürünlerine daha kolay ulaşmalarını sağlamayı hedefliyor. Kalabarg sistemi, devletin vatandaşlara sağladığı dijital bir belge ya da kredi mekanizması olarak işliyor ve döviz sübvansiyonlarından doğan rantın azaltılmasını amaçlıyor.
Fiyat Artışları ve Kamu Tepkisi
Protestolar öncesinde de hızla artan fiyatlar, kamuoyunda büyük bir tepki yaratmış, birçok ürün market raflarından kısa süreliğine kaybolmuştu. Yetkililer ve sektör temsilcileri, bu durumun spekülatif hareketler, dağıtım zincirindeki aksamalar ve ekonomik baskılarla ilişkili olduğunu ifade ederken, son günlerde zincir marketler başta olmak üzere perakende satış noktalarında temel ürünlerin yeniden bulunabilir hale geldiğini ve bazı ürünlerde fiyatların düşmeye başladığını belirtiyor. Hükümet, bu adımların piyasalarda kısmi bir rahatlama sağladığını ve gelecekte fiyat istikrarının güçlendirilmesinin amaçlandığını vurguluyor.
Halkın Görüşleri
İran halkı, yaşanan protestoların ardından yaşam pahalılığıyla başa çıkmak için gerçekleştirilen adımlara temkinli bir yaklaşım sergiliyor. İranlı Zohre Nosrati, "Ekonomideki olağan dışı durumlar sebebiyle fiyatlarda artış yaşanıyor. Hükümetin yaşam pahalılığını kontrol altına almak için aldığı tedbirler var. Şimdiye kadar halk olarak pek çok sorunla karşılaştık. Ancak bu durumu da aşacağımıza inanıyorum" şeklinde yorumda bulundu. Diğer bir İranlı, Ali Rıza Ekberi ise, "Hükümetin sunduğu elektronik kupon desteği faydalı oldu ama yeterli değil. Fiyatlar geçmişe göre daha yüksek. Yine de halk alışveriş yapmaya devam ediyor" dedi.
Tercihli Döviz Kuru Uygulaması
İran hükümeti, döviz kurlarındaki ani dalgalanmaları önlemek ve fiyat artışlarını kontrol altına almak amacıyla tercihli döviz kuru uygulamasında değişiklikler yapmıştı. Uzun yıllardır uygulanan bu sistem, bazı temel ürünlerin ithalatında kullanılmak üzere dövizin serbest piyasa kurunun altında bir fiyattan ithalatçılara tahsis edilmesini öngörüyordu. Ancak düşük kurdan sağlanan dövizin amacına uygun kullanılmaması, ithal edilen ürünlerin beklenen fiyat seviyesinden piyasaya sunulmaması ve dağıtım zincirindeki denetim eksiklikleri nedeniyle bu uygulama yoğun eleştiriler aldı. Ekonomi çevreleri, tercihli döviz kurunun zamanla bir rant mekanizmasına dönüştüğünü ve fiyat artışlarını engellemede yetersiz kaldığını savunuyor.
