Venezuela'da Döviz Krizi ve Üretim Zorlukları
CARACAS – Venezuela'da küçük ve orta ölçekli işletmeler, resmi döviz ihalelerinde dolar bulamadıkları için üretimlerini devam ettirmekte güçlük çekiyor. İş insanları, yaptırımlar, yüksek enflasyon ve gayriresmi piyasalardaki olumsuz döviz kurları nedeniyle maliyetlerin giderek arttığını ifade ediyor.
Döviz Bulma Sorunu
Venezuela'da özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için döviz temin etmek giderek daha zor bir hale geliyor. Orta ölçekli bir ilaç fabrikasının sahibi, baş ağrısı ve ateş düşürücü ilaçların üretiminde gerekli kimyasalları ithal edebilmek için dolar aradığını, ancak resmi sistem üzerinden bu kaynağa çoğu zaman ulaşamadığını aktardı. Adının gizli kalmasını isteyen iş insanı, resmi döviz ihalelerinde yaptığı tekliflerin üç kez gerekçe gösterilmeden reddedildiğini belirtti.
İş insanı, “Mallarınızı hangi maliyetle yeniden stoklayabileceğinizi kestiremiyorsunuz, çünkü dövizi ne zaman ve hangi kurdan alabileceğinizi bilemiyorsunuz. Satışlardan elde ettiğiniz bolivarlar enflasyon nedeniyle sürekli değer kaybediyor. Tüm bunların ortasında üretimi devam ettirmeye çalışmak zorundasınız” dedi. Resmi ihalelerden sonuç alamayınca gayriresmi piyasalara yöneldiğini belirten işletme sahibi, bunun da ilaç fiyatlarını artırmak zorunda kalmasına yol açtığını ifade etti.
Yaptırımlar ve Ekonomik Zorluklar
Venezuela'da şirketlerin karşılaştığı sorunların başında yaptırımlar yer alıyor. Yaptırımlar nedeniyle Venezuelalı bankalar, küresel finans sisteminden büyük ölçüde dışlanmış durumda. Bu durum, uluslararası para transferleri ve ödeme sistemlerine erişimi son derece kısıtlamış durumda.
Bu bağlamda, ülkenin petrol ihracatından elde edilen dövizler yerel bankalar aracılığıyla ihaleye sunuluyor. Ancak sektör temsilcilerine göre, bu ihaleler hem sınırlı hem de şeffaflıktan uzak bir şekilde gerçekleştiriliyor. Kimya sektöründe faaliyet gösteren bir iş insanı, “İhaleler çok kısıtlı kaldı, yalnızca birkaç şirkete ulaşabiliyor ve tamamen takdire bağlı olarak işliyor” dedi. Son iki ayda katıldığı tüm ihalelerde tekliflerinin gerekçesiz bir biçimde reddedildiğini aktaran iş insanı, bunun ardından gayriresmi döviz piyasasına yöneldiğini dile getirdi.
Ekonomik Beklentiler ve Kripto Para Kullanımı
ABD’nin gerçekleştirdiği saldırının ardından Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun kaçırılmasının ardından artan petrol satışları, ekonomide bir istikrar umudu doğurmuştu. Hiperenflasyonla mücadele eden ülkede, daha yüksek ABD yatırımlarının ve artan sermaye girişinin dolar arzını rahatlatması bekleniyordu. Ancak yerel analistlerin hesaplamalarına göre bu beklentilerin tersi bir durumla karşılaşıldı.
Ocak ortasından mart başına kadar yapılan resmi döviz ihalelerinin toplamı, 2025’in aynı dönemine göre yüzde 13 daha düşük kaldı. Beş kaynağa göre, büyük gıda, sağlık, içecek ve kimya şirketleri ihalelerde dolara öncelikli erişim sağlıyor. Bu nedenle, ilaç ve kimya üreticileri, plastik üreticileri ve teknoloji tedarikçileri gibi birçok orta ölçekli şirket ihalelerden eli boş dönüyor.
Conindustria Başkanı Tito Lopez, küçük ve orta ölçekli işletmelerin döviz bulamamış olmasının Venezuela’nın ekonomik toparlanmasına engel olabileceğini ifade etti. Bu şirketler, büyük firmalara hem hizmet hem de üretim girdisi sağlıyor. Bir analist ise “Düzenli döviz arzı olmadan piyasa istikrarını sağlamak mümkün değildir. Yeterli finansal kaynak olmadan ekonomik faaliyetleri sürdüremezsiniz” değerlendirmesinde bulundu.
Kripto Paraya Yönelim
Döviz sıkıntısı çeken bazı Venezuelalı işletmeler, tekrar kripto paralara yöneliyor. Kripto para, geçmişte olduğu gibi bugün de ithalat yapmak isteyen şirketler için geçici bir çözüm yolu olarak görülüyor. Bir iş insanı, “İhalelere katılmayan bizler, alternatif piyasalara yöneliyoruz” diyerek kripto piyasasını kastetti.
ABD İçişleri Bakanı Doug Burgum, mart ayında Caracas’a yaptığı ziyarette, sermaye girişlerini artıracak ve bolivarı istikrara kavuşturacak adımlar atıldığını belirtti. Burgum, “Vatandaşların hiper enflasyonun olumsuz etkilerinden etkilenmediği istikrarlı bir para birimi yaratmak için her türlü çabayı göstereceğiz” ifadelerini kullandı.
Resmi döviz sistemine erişemeyen pek çok işletme için üretimi sürdürebilmenin yolu, daha yüksek fiyatla döviz almak ya da yeniden kriptoya yönelmek olmuştur.
