Türkiye'de Emeklilik Sistemi Değişiyor
Türkiye'deki sosyal güvenlik sisteminde uzun zamandır uygulanan ve halk arasında “son dakika golüyle avantajlı emeklilik” olarak adlandırılan yöntem, artık yeni sigortalılar için etkisini yitirmeye başladı.
Türkiye Gazetesi köşe yazarı ve SGK uzmanı İsa Karakaş'ın yazısında vurguladığı üzere, özellikle 2008 sonrasında ilk kez sigortalı olan bireyler için emeklilik hesaplama yöntemi tamamen değişti.
Emeklilik Şartlarındaki Farklılıklar
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) bünyesinde SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı birleşmiş olsa da, uygulamada emeklilik koşulları hâlâ farklılık göstermeye devam ediyor.
Vatandaşların temel amacı ise "en az primle en yüksek maaşı" almak. Bu nedenle pek çok kişi için tercih SSK (4/1-a) yönünde olmaktadır. Zira SSK'dan emekli olmak, Bağ-Kur'a göre yaklaşık 1.800 ila 2.000 gün daha az prim ödemek anlamına geliyor. Ayrıca, hizmet süresinin geçtiği dönem de maaş hesaplamasında avantaj sağlayabiliyor.
Son 7 Yıl Kuralı ve Yeni Uygulama
Farklı statülerde çalışanların hangi koşullarla emekli olacağı, "son 7 yıllık fiilî hizmet süresi" üzerinden belirleniyor.
Son 7 yıl (2.520 gün) içinde en fazla hangi statüde (en az 1.260 gün) prim ödendiyse, emeklilik o statü üzerinden gerçekleşiyor.
Örneğin; 01.05.2007 tarihinde sigortalı olmuş bir Bağ-Kur’lu, son 3,5 yılını (1.260 gün) SSK’lı olarak geçirirse, Bağ-Kur’un daha ağır şartları yerine SSK’dan emekli olabiliyor.
Yeni Sigortalılar İçin Değişiklikler
Asıl değişim noktası burada başlıyor. Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar için "son 1.260 gün" kuralı artık geçerli değil. Yeni sistemde "son 7 yıl" değil, "tüm çalışma hayatı" dikkate alınıyor.
SGK, artık son yıllara değil, toplam prim dağılımına odaklanıyor. Çalışma hayatınızın büyük bir kısmı hangi statüde geçmişse, emeklilik şartlarınız da o statüye göre belirleniyor.
Örneğin; 23 yıl Bağ-Kur’lu çalışıp son 7 yılını SSK’lı olarak geçiren bir kişi, eski sistemde olduğu gibi SSK’dan emekli olamıyor. SGK bu durumda "Çoğunluğun Bağ-Kur, o hâlde 9.000 günü dolduracaksın" değerlendirmesini yapıyor.
Aynı şekilde, ilk sigortalılık tarihi 03.11.2008 olan bir Bağ-Kur’lu, sonradan SSK’ya geçse bile 1.260 gün avantajından yararlanamıyor. Tüm çalışma süresi esas alınıyor ve hangi statü ağır basıyorsa emeklilik o şartlarla gerçekleşiyor.
Sistem tek çatı altında bulunsa da, farklı statüler aynı anda veya farklı dönemlerde çakışabiliyor.
Geçerli Kurallar ve Sonuçlar
Bu durumda geçerli kurallar şu şekildedir:
- Memuriyet (4/1-c) varsa öncelik Emekli Sandığı’ndadır.
- SSK ve Bağ-Kur çakışırsa SSK (4/1-a) geçerli kabul edilir.
Kişi kendi iş yerinden kendini SSK’lı gösteremiyor. Ortak veya şirket sahibi olunan yerden yatırılan SSK primleri geçersiz sayılmaktadır.
Emeklilik artık son yıllarda yapılacak bir statü değişikliğiyle avantajlı hale getirilebilecek bir süreç olmaktan çıkmıştır. Özellikle 2008 sonrası işe girenler için sistem, uzun vadeli planlama gerektirmektedir. “Son 3,5 yıl hallederiz” anlayışı yerini, çalışma hayatının başından itibaren yapılan stratejik planlamaya bırakmaktadır.
Kısacası, emeklilikte “altın dokunuş” devri sona erdi; artık her gün ve her prim günü belirleyici hale geldi.
