Dünya genelinde yapay zeka ve teknoloji yatırımlarına dair uzun vadeli bir iyimserlik hâkimken, yapay zekanın istihdam gibi insanla doğrudan ilişkili alanları etkileyebileceği konusundaki tartışmalar sürüyor.
Gelişen teknoloji ile birlikte yapay zekanın maliyetleri düşürme potansiyeli, bazı sektörlerde iş gücünün azalmasına yol açabileceği düşünülüyor. Bu durum, uzun vadede istihdam piyasası üzerindeki etkileri ve ekonomi politikalarıyla yönetilmesi gereken bir konu haline geliyor.
İş yerlerinde maliyetleri azaltarak verimlilik sağlama amacı taşıyan şirketler, yapay zekanın entegre olabileceği alanlarda iş gücünü azaltmayı tercih ediyorlar.
Özellikle teknoloji sektöründe gözlemlenen dönüşüm dikkat çekici. Dünyanın önde gelen teknoloji firmalarından Amazon, ocak ayında 16 bin çalışanını işten çıkardığını açıkladı. Böylece, geçen yıl başlattığı yaklaşık 30 bin kişiyi işten çıkarma planını tamamlamış oldu.
Meta, Salesforce, Microsoft ve Google gibi şirketler de son zamanlarda yüzlerce çalışanını kapsayan organizasyonel küçülmeler gerçekleştirdi.
Otomasyon, dijitalleşme ve yapay zeka konusundaki ilerlemeler, bazı görevlerin insan gücünü devralmasının yanı sıra, bulut bilişim, veri görselleştirme ve büyük veri analizi gibi, 10 yıl önce yaygın olmayan yeni becerilere olan talebi artırıyor.
Gelişmiş bilgi teknolojilerinden (BT) sosyal, idari ve sağlık alanlarına kadar uzanan bu yeni yetkinlikler, mesleklerin yapısını, istihdamın bileşimini ve ücretlerin düzeyini dönüştürüyor.
Bu yeteneklerin nasıl yayıldığını ve çalışanların ile firmaların bu değişimlere uyum sağlama becerilerini anlamak, büyümenin devamı ve teknolojik ilerlemenin faydalarının paylaşılması için kritik bir öneme sahip.
İş gücü piyasasındaki veriler de benzer bir durumu gözler önüne seriyor. Kariyer.net CEO'su Fatih Uysal, yapay zekanın iş dünyası üzerindeki etkisinin son zamanlarda küresel ölçekte en çok tartışılan konulardan biri olduğunu vurguladı.
Uysal, konuyu 'mesleklerin yok olması' değil, 'işlerin dönüşümü' açısından ele aldıklarını belirtti. Tarih boyunca her büyük teknolojik sıçramanın, sanayi devriminden internete kadar bazı görevleri ortadan kaldırırken, çok daha fazla yeni alan yarattığını ifade etti.
Uysal, sosyal medyada tekrar gündem olan matematik öğretmenlerinin hesap makinesi kullanımına karşı protestosunun, benzer bir kaygı dönemini hatırlattığını söyledi. "Hesap makineleri öğretmenlerin yerini almadı, eğitimi dönüştürdü. Yapay zekayı da aynı tarihi perspektiften değerlendirmek gerekiyor," dedi.
Rutin, tekrarlayan ve veri odaklı işlerin otomasyona geçerken, analitik düşünme, yaratıcılık, problem çözme, empati ve stratejik karar alma gibi insan odaklı yetkinliklerin daha fazla değer kazanacağı öngörülüyor.
Uysal, iş ilanlarına bakıldığında şirketlerin yalnızca teknik yapay zeka becerileri aramadığını, aynı zamanda teknolojiyi iş süreçlerine entegre edebilen, eleştirel düşünebilen ve değişime uyum sağlayabilen profesyonellere yöneldiğini belirtti. Bu durum, beyaz yaka işlerin ortadan kalkmadığını, aksine evrim geçirdiğini gösteriyor.
Fatih Uysal, iş ilanlarındaki pozisyonların birleştiğini ve daha hibrit rollerin ortaya çıktığını kaydetti. Yapay zeka içeren iş ilanlarının artık yalnızca teknoloji alanında değil, perakende, sağlık ve endüstriyel otomasyon gibi çeşitli sektörlerde de yer aldığını ifade etti.
Özellikle hukuk sektöründe, iş ilanlarının genel eğilimine göre son iki yılda belirgin bir pozitif ayrışma gözlemleniyor. Hukuk ilanlarının yıllık değişimlerinin 2024'te yaklaşık 28 puan, 2025'te ise 31 puan daha güçlü seyredeceği tahmin ediliyor. Bu durum, yapay zekanın hukuk alanındaki talebi artırdığını ortaya koyuyor.
Uysal, bu durumu ilan içeriklerinin de doğruladığını vurguladı. Hukukta yapay zeka ve ilgili kavramların geçtiği ilanların 2024'te 1,5 katından fazla artacağını belirtti. Bu, dönüşümün hızının somut bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Uysal, sözlerine şöyle devam etti: "Finans, pazarlama, insan kaynakları ve operasyon gibi alanlarda yapay zeka; karar destek sistemleri, veri analizi ve verimlilik artışı sağlayan araçlar olarak konumlanıyor. Bu durum, profesyonellerin zamanını daha değerli işlere ayırmasına olanak tanıyor. Mesele insanın yerini almak değil, insanın kapasitesini artırmak."
Uysal, bazı rollerin kapsamının daralacağı ve bazı yetkinliklerin önemini yitireceğini ancak yeni hibrit pozisyonların, teknoloji ile iş bilgisi arasında köprü kuran rollerin ve yüksek veri okuryazarlığına sahip profesyonellerin yükselişine tanıklık ettiklerini belirtti. İş gücü piyasasında asıl belirleyici olan, hızla değişen yetkinlik ihtiyaçlarına uyum sağlama yeteneği olacaktır.