Türkiye'nin merkezinde, yerin derinliklerinde bilim camiasını etkileyen ilginç bir olay meydana geliyor! Uydu verileriyle ortaya çıkan bulgular, o ilimizin altındaki toprağın adeta 'damla damla' süzülüp derinlere aktığını ortaya koyuyor. Çevresindeki her yer jeolojik olarak yükselirken, bu bölge neden gizemli bir şekilde çöküyor? İşte Türkiye'nin altında yer kabuğunun 'damladığı' o alan ve bilim insanlarının yıllardır çözmeye çalıştığı sır...
Bilim insanları, Türkiye'nin Orta Anadolu Platosu'nun altında ilginç bir jeolojik olayı keşfettiler.
Uydu verileri ve gelişmiş sismik analizler, yer kabuğunun Türkiye'nin altında kelimenin tam anlamıyla "damladığını" gösteriyor.
Orta Anadolu Platosu, jeolojik zaman diliminde genel olarak yükselme eğilimi gösteren bir alan olarak bilinir. Ancak bilim insanlarının dikkatini çeken durum, yükselen bu bölgenin ortasında bulunan Konya Havzası'nın, düz bir masanın ortasında oluşan sığ bir çöküntü gibi sürekli olarak çökmesiydi.
Toronto Üniversitesi'nden jeofizikçi Julia Andersen'in liderliğindeki bir araştırma ekibi, bu yükselen coğrafyada ters yönlü hareketin sebebini anlamak amacıyla uydu ölçümleri ve sismik verileri bir araya getirdi.
Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırma, bu durumun "litosferik damlama" adı verilen bir süreçten kaynaklandığını ortaya koydu.
Dünya'nın dış kabuğu (litosfer), tektonik plakalar halinde hareket eder. Ancak bazı bölgelerde, litosferin alt kısmı olağanüstü bir yoğunluk kazanabilir ve ağırlaşabilir. Çalışmaya göre, bu ağırlaşan kayaç parçaları yerçekimine yenik düşerek altındaki daha yumuşak olan manto tabakasına doğru sızar, yani "damlar".
Araştırmanın ortak yazarı Russell Pysklywec durumu şöyle ifade ediyor: "Litosfer kalınlaşıp bölgenin altına damladıkça yüzeyde bir havza oluşturdu. Ancak şimdi görüyoruz ki bu tek seferlik bir olay değil."
Bilim insanlarına göre, Orta Anadolu Platosu son 10 milyon yıl içerisinde bu süreçle yaklaşık 1 kilometre yükseldi. Ancak şu an Konya Havzası'nda gözlemlenen çöküş, ana damlama olayının tetiklediği ikincil bir "kız olay" veya artçı bir damlama süreci olarak değerlendiriliyor.
Teorilerini test etmek isteyen ekip, laboratuvar ortamında Dünya'nın iç yapısını taklit eden bir model geliştirdi. Pleksiglas bir tankı, Dünya'nın mantosuna benzer bir yapışkan silikon polimer sıvısı ile doldurdular. Üzerine ise yer kabuğunu temsil eden seramik ve silika kürelerden oluşan bir tabaka eklediler.
Bu modelde, yoğun bir bölgenin nasıl ağırlaşarak aşağı sarktığı ve "damladığı" gözlemlendi. Deney sonuçları, Konya Havzası'ndaki uydu verileriyle örtüşerek, yerin derinliklerinde gerçekleşen bu sürecin yüzeyi nasıl şekillendirdiğini kanıtladı.
Bu keşif, yalnızca Türkiye'nin jeolojisini anlamakla kalmıyor, aynı zamanda Güney Amerika'daki And Dağları (Arizaro Havzası) gibi benzer bölgelerdeki hareketleri de açıklıyor. Daha da önemlisi, Dünya'daki gibi tektonik plaka hareketlerine sahip olmayan Mars ve Venüs gibi gezegenlerde yüzey şekillerinin, plakalar olmadan nasıl oluşabileceğine dair gezegen bilimcilere yeni bir perspektif sunuyor.